عبد الحسين نوايى
260
دولتهاى ايران از آغاز مشروطيت تا اولتيماتم ( فارسى )
* * * حتما خوانندهء عزيز تصور مىكند كه سفير روس تزارى از لحاظ تشريفات هم كه بوده باشد پاسخى به آن تلفنگرام و نامهء خزانهدار كل داده است . اما دولت تزارى نظريات ديگرى داشت و به همين جهت حاضر نبود كه هيچگونه حرف حسابى را بپذيرد چنان كه در مقابل اقدامات شوستر ، ساعت يازده شب ، جواب شوستر را با تلفنگرام بدينترتيب دادند : « آقاى مورگان شوستر تلفون و مراسلهء شما و اصل شد . دولتآباد ملكى است در اجارهء دو نفر از تبعهء روس و هيچگونه اقداماتى دربارهء آنجا نبايد بشود مگر آنكه ژنرال قونسول روس از تأمين منافع آنها مطمئن شده باشد . در اين صورت يعنى مراعات صريح اين شرط ، از طرف سفارت روسيه از اقدامات دولت ايران دربارهء مستغلات شاهزاده شعاع السلطنه جلوگيرى نخواهد شد و سفارت روس مسئوليت هرگونه دعاوى افراد و تبعهء روسى را بر شعاع السلطنه متوجه دولت ايران خواهد دانست . » اين بود جواب جناب وزيرمختار روس به خزانهدار كل ايران شوستر از پارك شعاع السلطنه صحبت كرده سفيركبير از ملك دولتآباد . خزانهدار درخواست كرده سفارت روسيه قزاقهاى روسى مستحفظ را از در خانهء شعاع السلطنه كه متعلق به دولت ايران است بردارد . مسيو پاكليوسكى جواب مىدهد كه مسئوليت دعاوى شعاع السلطنه و افراد روسى به عهدهء دولت ايران است . به اين ترتيب به هيچيك از مطالب تلفنگرام و نامهء خزانهدار كل جواب نمىدهد و مطالبى راجع به دولتآباد مىگويد كه اصلا نه در مراسله نه در تلفن ذكرى از آن شده بود . فرداى آن روز ، دوباره به سفارت روس اطلاع دادند كه امروز ساعت ده مأمورين به باغ شعاع السلطنه خواهند رفت . ولى باز هم وزيرمختار حرفى نزد و بالاخره مأمورين دوباره سر ساعت مقرر به محل پارك رفتند .